أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
122
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
مىكنند ذنوب مكتسبهء آنها محو و درجاتشان بلند مىشود . كسانى كه مقتدر هستند فرض عين است كه در عمرشان يك دفعه حج كنند و حج كردن جميع مردم فرض كفايه است . مسجد الحرام روزى كه ارضين و سموات خلق و ايجاد شد حرام گرديد ، مقام حضرت ابراهيم و پسرش حضرت اسماعيل در مسجد الحرام است . مسقط راس شريف حضرت ختم انبيا - عليه الصلاة و السّلام - مكه مكرمه است ، در آن بلدهء مقدّسه اقامت فرموده و بعد از بعثت على اختلاف الرّوايات سيزده سال آرام گرفته و نشر انوار نبوّت كردند . خورشيد افق ايمان در آن شهر شهير طلوع نمود . اكثر آيات قرآنيه در آن بلده نزول كرد . حجر الاسود و حجر اسعد و بئر زمزم در آن شهر محترم است با اينكه در وادى غير ذى ذرع كائن است ، ارزاق متنوّعه از اقطار عالم به آنجا توارد و اهالى كرامش هر روز متزايد مىگردد . اخطار در اينكه مكهء مكرمه در وادى غير ذى ذرع واقع است حكم مخفيهء زياد هست ليكن علماى اعلام تنها به اعلام حكم آتيهء خمسه اكتفا نمودهاند : حكمت اوّل : اين است كه مجاورين بيت محترم فقط به ايزد تعالى و تقدّس توكّل نموده و از غير او اميد و امنيهء خود را قطع كنند . حكمت دوّم : اين است كه در اطراف بيت اللّه از جبابرهء حكمداران و اكاسرهء ملوك جهان احدى اقامت ننمايد . واقعا از جبابرهء زمان و اكاسرهء ملوك دوران احدى نتوانسته است كه در جوار كعبة الله ساكن شود ؛ زيرا كه مقصود آنها ذوق و صفاى دنيويه بوده ؛ و چون حصول اين در وادى غير ذى ذرع ممكن نيست لهذا حضرت قادر مطلق موضع شريف مكه را از لوث وجود دنياپرستان به اين صورت تطهير و تنزيه فرموده است . حكمت سيّم : آن است كه كعبه تجارتگاه نشود ؛ زيرا كه كعبه مطلقا براى حج و زيارت است .